Wat steunkousen wél en niet met je bloeddruk doen

Je staat op van de bank, en heel even kantelt de kamer. Dat wazige moment is geen toeval, het is je bloeddruk die achterloopt op de zwaartekracht. En het is precies de plek waar compressiekousen en je bloeddrukmeter elkaar tegenkomen. Veel mensen denken dat een steunkous de bloeddruk verlaagt. Dat klopt niet, en het echte verhaal is een stuk interessanter.

Waarom je bloeddruk daalt als je opstaat

Ga je van liggen of zitten naar staan, dan zakt er in één klap bloed naar je benen en buik. Er stroomt daardoor even minder bloed terug naar je hart, waardoor je hart minder kan rondpompen. Normaal vangt je lichaam dat binnen een paar tellen op. De vaten knijpen samen, je hartslag gaat omhoog en de druk blijft op peil. Werkt dat opvangmechanisme niet goed genoeg, dan valt je bloeddruk terug en word je licht in je hoofd. Artsen noemen dat orthostatische hypotensie, een daling van minstens 20 mmHg bovendruk of 10 mmHg onderdruk binnen drie minuten na het opstaan.

Voor wie thuis meet is dat herkenbaar. Een lage waarde is niet altijd geruststellend, en duizeligheid bij het opstaan is een goede reden om je huisarts mee te laten kijken, zeker als je bloeddrukmedicatie gebruikt.

Wat compressie hier echt doet

Hier komt de kous in beeld. Door druk op je onderbenen te zetten help je het bloed omhoog, zodat er minder in je benen blijft hangen. De gedachte is logisch, alleen is de bewijslast genuanceerder dan de marketing vaak suggereert.

Onderzoekers van het Diakonessenhuis (Smeenk en collega's) legden in een systematische review in het Netherlands Journal of Medicine alle beschikbare studies naast elkaar. Compressie die ook de buik meeneemt, of zelfs alleen de buik, verminderde de bloeddrukval bij het opstaan duidelijk. Kniekousen op zichzelf lieten in die studies geen aantoonbaar effect op de bovendruk zien. De verklaring is bijna verrassend simpel. De buik is verreweg het grootste opvangvat voor wegzakkend bloed en vocht, goed voor ruim 70 procent van de verschuiving, terwijl je onderbenen minder dan een derde voor hun rekening nemen.

Een steunkous verlaagt dus geen hoge bloeddruk, hij werkt op je aders en niet op de slagaderdruk die je thuismeter meet. De onderzoekers tekenen er bovendien bij aan dat de studies klein en wisselend van kwaliteit waren, dus keihard bewijs is het niet.

Waar een gewone compressiekous wél zijn werk doet

Betekent dit dat een kniekous zinloos is? Nee, je moet hem alleen voor het juiste doel inzetten. Voor de grote groep mensen die lang staat of zit, veel vliegt, zwanger is of aan het eind van de dag zware benen heeft, draait het niet om die bloeddrukval maar om de veneuze afvoer. Een graduele compressiekous ondersteunt precies die terugstroom en houdt vocht minder makkelijk in je enkels.

En daar zit de echte winst in dragen. Uit datzelfde onderzoek blijkt dat veel mensen hun kousen laten liggen omdat ze knellen, jeuken of te warm zitten. Een kous die om twaalf uur 's middags alweer uit is, doet niets. Comfortabele exemplaren, zoals de medische compressiekousen van Sockwell in merinowol, zijn dan ook geen luxe maar de reden dat je ze de hele dag aanhoudt. Dagelijkse trouw verslaat theoretische perfectie.

Wat je van je meter mag verwachten, en van je sokken niet

Je bloeddrukmeter en je steunkous wonen in verschillende kamers van hetzelfde huis. Heb je een structureel te hoge bloeddruk, dan is de kous niet je gereedschap. Dan tellen beweging, voeding en het overleg met je huisarts, met je meter als kompas om te zien of het de goede kant op gaat.

Word je juist licht in je hoofd bij het opstaan, dan kan compressie een rol spelen, maar bespreek dat eerst met een arts. Een kous is niet voor iedereen geschikt, bijvoorbeeld bij bepaalde slagaderproblemen in de benen. Een goede kous begint daarom met een simpele vraag aan je huisarts en niet met een aanname.

Je meter geeft je het getal. De kous werkt aan de waterhuishouding eronder. Wie dat onderscheid scherp houdt, schaft allebei aan om de juiste reden.