POTS (Posturaal Orthostatisch Tachycardie Syndroom)

POTS staat voor Posturaal Orthostatisch Tachycardie Syndroom. Het is een aandoening van het autonome zenuwstelsel waarbij de hartslag bij het opstaan uit zittende of liggende positie abnormaal sterk stijgt. Dit veroorzaakt klachten zoals duizeligheid, hartkloppingen en extreme vermoeidheid. POTS is geen zeldzame aandoening en wordt vaker gediagnosticeerd bij vrouwen tussen de 15 en 50 jaar. Sinds de COVID-19-pandemie wordt POTS ook steeds vaker vastgesteld bij mensen met klachten na een coronabesmetting.

Symptomen van POTS

• Duizeligheid of licht gevoel in het hoofd bij het opstaan
• Hartkloppingen of een bonzend hart na het opstaan
• Extreme vermoeidheid, ook na een nacht slapen
• Wazig zien of black-outs bij het opstaan
• Hersenmist (concentratieproblemen, geheugenproblemen)
• Misselijkheid
• Flauwte of bijna flauwvallen bij staan

Kenmerkend is dat de klachten optreden of verergeren bij rechtop staan en verminderen bij weer gaan liggen. De ernst verschilt sterk per persoon: sommige mensen met POTS kunnen normaal functioneren, anderen zijn ernstig beperkt in hun dagelijks leven.

Oorzaken van POTS

De precieze oorzaak van POTS is niet altijd duidelijk. Bij veel patiënten treedt het op na een infectie, operatie, zwangerschap of een periode van bedrust. Er zijn meerdere vormen:

• Neuropathische POTS schade aan de kleine zenuwvezels die de bloedvaten in de benen aansturen, waardoor het bloed bij opstaan te langzaam omhoog wordt gepompt
• Hyperadrenergische POTS overmatige afgifte van noradrenaline bij opstaan, wat leidt tot een sterk verhoogde hartslag en soms ook verhoogde bloeddruk
• Hypovolemische POTS een verlaagd bloedvolume waardoor het hart harder moet werken om de bloeddruk op peil te houden
• Post-infectieuze POTS optredend na een virale infectie, waaronder COVID-19

POTS na COVID-19 (Long COVID)

Sinds de COVID-19-pandemie wordt POTS vaker herkend als onderdeel van het zogenaamde Long COVID-syndroom. Een aanzienlijk deel van de mensen met langdurige klachten na een coronabesmetting voldoet aan de criteria voor POTS. De klachten zijn vrijwel identiek aan klassieke POTS: extreme vermoeidheid bij inspanning, hartkloppingen, duizeligheid bij opstaan en hersenmist.

Het mechanisme is vermoedelijk een combinatie van schade aan het autonome zenuwstelsel, een veranderd immuunsysteem en inflammatie van de bloedvatwanden. Onderzoek naar POTS na COVID-19 loopt nog volop. Herkent u de symptomen na een doorgemaakte coronabesmetting? Bespreek dit dan met uw huisarts of een Long COVID-poli.

Hoe wordt POTS vastgesteld?

POTS wordt vastgesteld met een zogenaamde orthostasetest: uw hartslag en bloeddruk worden gemeten liggend, na 1 minuut staan en na 10 minuten staan. Bij POTS stijgt de hartslag met meer dan 30 slagen per minuut (of meer dan 40 bij personen jonger dan 19 jaar) bij het opstaan, zonder een significante daling van de bloeddruk.

De diagnose wordt gesteld door een internist of cardioloog. In sommige ziekenhuizen wordt ook een kantelproefonderzoek (tilt-table test) uitgevoerd waarbij u op een kantelbaar bed van liggend naar rechtop wordt gebracht terwijl uw vitale functies worden gemonitord.

Thuis kunt u zelf een eerste indruk krijgen door uw bloeddruk en hartslag liggend, zittend en staand te meten. Noteer de waarden en neem ze mee naar uw arts.

Thuis meten bij POTS

POTS-patiënten meten hun bloeddruk en hartslag meerdere keren per dag, in verschillende houdingen. Dit vereist een nauwkeurige bovenarm bloeddrukmeter met geheugen voor meerdere metingen. Zorg voor een model met groot geheugen en bij voorkeur twee gebruikersprofielen, zodat u metingen kunt vergelijken.

Protocol voor thuismeting bij POTS:

1. 5 minuten liggen → meting (bloeddruk + hartslag)
2. Direct na opstaan → meting
3. 3 minuten staand → meting
4. 10 minuten staand → meting

Noteer alle waarden en neem ze mee naar uw arts. Modellen met een Bluetooth-app (zoals de Omron M7 Intelli IT AFIB of de Omron M3 Comfort AFIB) slaan uw metingen automatisch op en maken grafieken van uw verloop. Dat maakt het bijhouden en bespreken met uw arts een stuk eenvoudiger. Wilt u ook uw hartritme controleren? De AliveCor KardiaMobile maakt in 30 seconden een ECG op uw smartphone en detecteert onregelmatigheden direct.

Leven met POTS

Er is geen genezing voor POTS maar de klachten zijn voor veel mensen goed te managen. Veel voorkomende adviezen zijn:

• Voldoende vocht 2 tot 3 liter per dag helpt het bloedvolume op peil te houden
• Extra zout zout houdt vocht vast en verhoogt het circulerende bloedvolume; overleg met uw arts over de hoeveelheid
• Compressiekousen verminderen bloedpooling in de benen bij staan
• Langzaam opstaan vanuit liggende positie eerst even zitten, dan pas staan
• Lichte oefentherapie liggend of zittend sporten (fietsen, roeien) is vaak beter verdragen dan staande inspanning
• Vermijd triggers warmte, alcohol en grote maaltijden kunnen klachten verergeren

Wilt u uw hartslag ook continu volgen buiten de meetmomenten? Een smartwatch met hartslagmeting kan een waardevolle aanvulling zijn voor dagelijkse monitoring tussen de metingen door.

Veelgestelde vragen over POTS

Hoe weet je of je POTS hebt?

De meest opvallende aanwijzing is dat uw hartslag bij het opstaan met meer dan 30 slagen per minuut stijgt en dat u daarbij klachten ervaart zoals duizeligheid of hartkloppingen. U kunt dit thuis meten met een nauwkeurige bloeddrukmeter. De officiële diagnose wordt gesteld door een arts via een orthostasetest of kantelproef.

Is POTS gevaarlijk?

POTS is over het algemeen niet levensbedreigend, maar kan de kwaliteit van leven sterk beïnvloeden. Sommige mensen zijn door POTS tijdelijk arbeidsongeschikt of beperkt in dagelijkse activiteiten. Met de juiste behandeling en aanpassingen zijn de klachten voor de meeste mensen goed beheersbaar.

Kan POTS genezen?

Bij een deel van de patiënten, met name jongeren en mensen bij wie POTS optrad na een infectie, verminderen de klachten vanzelf over een periode van maanden tot jaren. Bij anderen is POTS een chronische aandoening waarmee men leert omgaan. Post-COVID POTS is relatief nieuw; het langetermijnverloop is nog onvoldoende bekend.

Welke bloeddrukmeter is het beste bij POTS?

Kies voor een klinisch gevalideerde bovenarm bloeddrukmeter met geheugen voor minimaal 60 metingen en een app-koppeling. Zo kunt u uw metingen liggend, zittend en staand bijhouden en in grafieken terugzien. De Omron M7 Intelli IT is hiervoor een veelgebruikt model.

Wat is het verschil tussen POTS en orthostase?

Bij orthostase (of orthostatische hypotensie) daalt de bloeddruk sterk bij het opstaan. Bij POTS blijft de bloeddruk relatief stabiel maar stijgt de hartslag extreem. Het zijn dus twee verschillende mechanismen, hoewel de klachten deels overlappen. Beide worden getest met een orthostasetest.

Bronnen

• Hulsey B. (2023). Recognizing postural orthostatic tachycardia syndrome in primary care. Journal of the American Academy of Physician Assistants, 36(12):14-19. PubMed
• Raj SR et al. (2020). Postural tachycardia syndrome: diagnosis, physiology and prognosis. Autonomic Neuroscience. PubMed
• Maier A et al. (2023). Cognitive functioning in POTS among different body positions (POTSKog study). Clinical Autonomic Research, 33(4):459-468. PubMed
• Frontiers in Neurology (2025). Oral medications for the treatment of POTS: a systematic review before and during COVID-19. DOAJ

Terug naar vragen